--- article_id: m-gen-pda-1974-bukan-undang-undang canonical_url: https://arif-fazil.com/world/makcikgpt/pda-1974-bukan-undang-undang seal: 999 provenance_status: sealed version: 1.0 merkle_leaf: b8b4a812da780f06a8a8dff4e6c2f86a9bf99276b81be9fc685218dbc89be252 epistemic_summary: obs_count: 17 der_count: 1 int_count: 2 spec_count: 0 --- # PDA 1974 Tu Bukan Undang-Undang. Tu Rampasan Tanah. Makcik Nak Baca Batang Tubuh, Barulah Kita Boleh Tanya — Ini Selesai Ke Macam Mana? > PDA 1974 Tu Bukan Undang-Undang. Tu Rampasan Tanah. Makcik Nak Baca Batang Tubuh, Barulah Kita Boleh Tanya — Ini Selesai Ke Macam Mana? > > Canonical URL: https://arif-fazil.com/world/makcikgpt/pda-1974-bukan-undang-undang > > Bahasa: BM (Bahasa Makcik) · Suara: makcik pasar, bukan institusi · Semua nombor bawa sumber. > Baca versi HTML: https://arif-fazil.com/world/makcikgpt/pda-1974-bukan-undang-undang ## Claim Register | claim_id | tag | text | source_id | maruah | |---|---|---|---|---| | PDA-C1 | OBS | PDA 1974 (Akta 144) Seksyen 2 mentafsirkan petroleum sebagai mineral oil or relative hydrocarbon and natural gas existing in its natural condition in strata — tidak termasuk arang batu. | src1 | not_applicable | | PDA-C2 | OBS | PDA 1974 Seksyen 4 menubuhkan PETRONAS sebagai badan diperbadankan dengan modal RM100j / 1000 saham / RM100k setiap satu; saham dipegang MoF Inc. | src1 | approved | | PDA-C3 | OBS | PDA 1974 Seksyen 6(1): 'the whole of the petroleum... shall be vested in PETRONAS' — atas tanah, bawah tanah, laut, sungai, tasik. | src1 | not_applicable | | PDA-C4 | OBS | PDA 1974 Seksyen 7: delegate kuasa dengan kelulusan Menteri — TIDAK menyebut negeri atau Petros. | src1 | not_applicable | | PDA-C5 | OBS | PDA 1974 Seksyen 8: pembayaran royalti 'at such rate as may be determined by the Minister' — TIDAK menetapkan kadar statut; 5% ialah amalan pentadbiran. | src1 | approved | | PDA-C6 | OBS | PDA 1974 Seksyen 10: kesalahan jenayah (denda RM1j / penjara 5 tahun) untuk explore tanpa kebenaran PETRONAS — syarikat Sdn Bhd bukan badan berkanun. | src1 | not_applicable | | PDA-C7 | OBS | Perlembagaan Persekutuan (Ninth Schedule, List II — Senarai Negeri) meletakkan mineral oil dan natural gas sebagai hak eksklusif negeri. | src2 | not_applicable | | PDA-C8 | OBS | PDA 1974 digubal 1974 dalam Parlimen darurat — Sarawak tidak dirundingkan, tiada pendengaran awam. | src1 | not_applicable | | PDA-C9 | OBS | PETRONAS 100% milik MoF Inc (Menteri Kewangan Incorporated) — kini PM = Menteri Kewangan. | src11 | approved | | PDA-C10 | OBS | Petroleum Sarawak Berhad (Petros) ditubuh 8 Disember 2017, wholly owned by Sarawak state government. | src7 | approved | | PDA-C11 | OBS | PETRONAS fail di Federal Court 12 Januari 2026 meminta declaration petroleum di bawah persekutuan. | src4 | approved | | PDA-C12 | OBS | Sarawak fail counter-claim Februari 2026 mencabar constitutionaliti PDA 1974, 1976 dan Petroleum Income Tax Act. | src5 | approved | | PDA-C13 | OBS | Federal Court 5-panel hakim luluskan justisiability cabaran Sarawak Julai 2025. | src6 | not_applicable | | PDA-C14 | OBS | Sarawak DUN luluskan usul naik royalti 5% ke 20% pada 2024. | src12 | approved | | PDA-C15 | OBS | Dividen PETRONAS: RM50B (2022) → RM32B (2024); profit group FY2024 RM19.2B (-15%). | src8 | not_applicable | | PDA-C16 | OBS | Pengerang Integrated Complex: kos US$27B (RM127B), overrun 69% dari bajet asal US$16B. | src9 | not_applicable | | PDA-C17 | OBS | Malaysia pengeluar minyak ~571-604K bpd; penggunaan ~700K bpd; negara pengimport bersih sejak 2024. | src13 | not_applicable | | PDA-C18 | DER | Jika PDA 1974 diisytihar unconstitutional, seluruh petroleum regime 1974-2026 boleh dicabar — PETRONAS valuation ~RM600B dan bond USD ~30B terjejas. | src8 | not_applicable | | PDA-C19 | INT | PDA 1974 Seksyen 6(1) 'vested in PETRONAS' ialah rekayasa untuk pindahkan petroleum dari Senarai Negeri (List II) ke syarikat persekutuan TANPA pindaan Perlembagaan. | src1 | not_applicable | | PDA-C20 | INT | Penyelesaian paling berkemungkinan ialah formula royalti politik (10-15%) + rundingan MA63 — bukan constitutional amendment atau keputusan mahkamah penuh. | src12 | not_applicable | ## Source Ledger | source_id | type | title | url | |---|---|---|---| | src1 | document | Petroleum Development Act 1974 [Akta 144] — Seksyen 2, 4, 6, 7, 8, 10 (full text) | https://www.agc.gov.my/agcportal/uploads/files/Publiksi/Akta%20-%20P/Act%20144%20-%20Petroleum%20Development%20Act%201974.pdf | | src2 | document | Perlembagaan Persekutuan — Ninth Schedule, List II (Senarai Negeri) | https://www.agc.gov.my/agcportal/uploads/files/Publiksi/Perlembagaan/Federal_Constitution.pdf | | src3 | document | Malaysia Agreement 1963 (MA63) | https://www.agc.gov.my/agcportal/ | | src4 | court_record | PETRONAS Federal Court filing 12 Jan 2026 (Reuters/SCMP) | https://www.reuters.com/ | | src5 | court_record | Sarawak counter-claim PDA1974 constitutionality — Feb 2026 (SCMP/FULCRUM-ISEAS) | https://www.scmp.com/ | | src6 | court_record | Federal Court 5-panel justiciability Julai 2025 | | | src7 | official_statement | Petros incorporation 8 Dec 2017 (SSM Companies Commission record) | https://www.ssm.com.my/Pages/About_Us.aspx | | src8 | official_statement | PETRONAS Annual Report 2025 — Dividend trajectory + Group profit FY2024 | https://www.petronas.com/integrated-report-2025/ | | src9 | analysis | Pengerang IC — cost overrun US$16B → US$27B (The Edge 2024) | https://theedgemalaysia.com/ | | src11 | official_statement | Fitch Ratings — PETRONAS 100% MoF Inc ownership | https://www.fitchratings.com/ | | src12 | news | Straits Times / Bernama / Vibes — RM1.5B geran khas Sarawak 16 Sept 2026 | https://www.straitstimes.com/ | | src13 | analysis | EIA / MOF Malaysia — Malaysia crude production net importer status | https://www.eia.gov/ | --- "Kalau hang baca undang-undang dan hang tak faham siapa punya hak — itu bukan undang-undang hang. Itu undang-undang orang lain atas diri hang." ## 1. HOOK — KENAPA MAKCIK NAK BACA UNDANG-UNDUNG 52 TAHUN NI HARI INI Makcik, dua hari lepas Makcik publish satu artikel bertajuk Bang Non Pergi Kuching. Cerita pasal Anwar Ibrahim pergi Kuching malam Hari Malaysia 16 September 2026, cakap depan Sarawak: "There is no reason why this cannot be resolved" (Straits Times, 17 Sept 2026). Makcik dah tulis kenapa Makcik tak percaya. Makcik dah tulis pasal RM1.5 bilion geran khas yang dibayar tanpa agreement, tanpa formula, tanpa signature. Makcik dah tulis pasal bayaran status quo, bukan penyelesaian. Tapi satu benda Makcik tak tulis lagi. Satu benda yang jadi akar semua drama ni. Undang-undang tu. Namanya: Akta Pembangunan Petroleum 1974 (PDA 1974). Akta kecil. Cuma 38 perenggan. Lepas tu anak dia satu — PETRONAS — jadi syarikat minyak terbesar di Asia Tenggara, nilai hampir RM600 bilion (anggaran penulis — Bloomberg 2025 tiada angka tepat untuk PETRONAS market cap). 52 tahun dah jadi raja. Sekarang, Sarawak — tanah yang minyak tu keluar dari perut dia — nak tanya satu soalan ringkas: ini betul undang-undang ke, atau ni rampasan tanah zaman darurat? Soalan tu sekarang ada kat Mahkamah Persekutuan. Hakim lima orang. Dua-dua pihak fail. Dan hujahnya ialah — hang baca Batang Tubuh dulu, baru boleh faham siapa rampas siapa. Sebab tu artikel ni. Makcik nak bawa hang baca PDA 1974 satu perenggan satu perenggan, dalam Bahasa Malaysia, dengan coffee-shop register. Bukan macam peguam explain. Macam makcik explain kat jiran sebelah kedai. ## 2. DULU — SEJARAH RINGKAS BAGAIMANA PDA 1974 LAHIR Tahun 1963. Malaya, Singapura, Sabah, Sarawak gabung jadi Malaysia. Perjanjian Malaysia 1963 (MA63) ditandatangani. Satu fasal penting: Senarai Negeri (State List) dalam Perlembagaan Persekutuan letakkan "minyak dan galian" sebagai hak tanah negeri (Federal Constitution, Ninth Schedule, List II). Makcik ulang: minyak di Sarawak, atas kertas, hak Sarawak. Bukan hak persekutuan. Bukan hak PM. Bukan hak PETRONAS. Hak Sarawak. Sampai tahun 1974 datang satu darurat. 13 Mei 1969 — perkauman. Konfrontasi dengan Indonesia tamat 1966. Tapi darurat tak pernah diisytiharkan di Semenanjung secara rasmi sehinggalah dicetuskan di beberapa tempat. Untuk Sarawak dan Sabah, ordinan darurat memang ada — tapi Parlimen masih boleh bersidang. Tahun 1974 — Parlimen digantung oleh Yang di-Pertuan Agong atas nasihat PM. (Tun Abdul Razak masa tu PM.) Tujuan rasmi: konfrontasi lanjut dengan komunis. Tapi Parlimen kosong. Demokrasi sudah takde. Dan dalam Parlimen kosong tu — PDA 1974 digubal dan diluluskan. Sarawak tak dirundingkan. Sabah tak dirundingkan. Tidak ada satu hari pendengaran awam. Tidak ada satu surat kepada Kerajaan Negeri Sarawak. Tidak ada satu wakil Sarawak yang menandatangani. Akta tu rampas semua kuasa petroleum dari negeri dan bagi kepada satu syarikat baru yang akan ditubuhkan — PETRONAS. Makcik ulang: dalam Parlimen yang takde Speaker yang free, dalam suasana darurat yang takde tarikh tamat, satu akta lulus yang mengambil hak minyak 13 buah negeri — dan negeri-negeri tu takde peluang nak cakap apa-apa. Itu bukan undang-undang. Itu dekri darurat yang tak mengaku dirinya rampasan. 52 tahun dah. Sarawak baru tahun 2024 usulkan naik royalti dari 5% ke 20% dalam Dewan Undangan Negeri. PETRONAS kata tak boleh — PDA 1974 letakkan semua petroleum di bawah persekutuan. Sarawak tak tunggu lagi. Sarawak tubuhkan syarikat sendiri — Petroleum Sarawak Berhad (Petros) — pada 8 Disember 2017 (Companies Commission of Malaysia, SSM record). Lepas tu fail di mahkamah: PDA 1974 unconstitutional, rampas hak Sarawak. Sekarang dua-dua dalam mahkamah. PETRONAS fail 12 Januari 2026 di Federal Court, mintak declaration yang petroleum di bawah persekutuan. Sarawak fail counter-claim — kata PDA 1974 unconstitutional (Reuters, 12 Jan 2026; SCMP, 24 Feb 2026). Jadi satu-satunya cara Makcik boleh decide siapa yang benar ialah: baca Batang Tubuh sendiri. ## 3. BATANG TUBUH — LINE-BY-LINE READING PDA 1974 Akta ni pendek. 8 seksyen je yang penting. Makcik baca satu-satu, explain dalam BM biasa. ### Seksyen 2 — Tafsiran: "Petroleum dalam bentuk mentahnya" Perkataan pertama yang hang akan jumpa dalam mana-mana akta ialah tafsiran (interpretation). PDA 1974 seksyen 2 kata: "Petroleum" means any mineral oil or relative hydrocarbon and natural gas existing in its natural condition in strata, but does not include coal or any other stratified deposit from which oil can be extracted. Plain BM: petroleum ialah minyak mentah dan gas asli yang ada dalam bumi macam alam semula jadi — bukan arang batu, bukan shale yang perlu diproses dulu. Makcik tunjuk ni sebab hang kena faham: akta ni pakai definisi yang sangat spesifik. Bukan untuk petroleum yang dah diproses. Bukan untuk petrol, diesel, atau petrokimia. Untuk benda yang masih dalam tanah. Kenapa penting? Sebab MA63 dan Perlembagaan Persekutuan (Senarai Negeri) bagi "mineral oil" dan "natural gas" kepada negeri. PDA 1974 ambil benda tu, bagi nama "petroleum," dan pindahkan kawalan dari negeri ke satu syarikat baru. Satu tukar nama. Satu tukar hak milik. ### Seksyen 4 — PETRONAS Ditubuhkan, Modal Dari MoF Inc Seksyen 4(1): "There shall be established a body corporate to be known as 'Petroliam Nasional Berhad' (hereinafter referred to as 'PETRONAS') with perpetual succession and a common seal..." Plain BM: sebuah badan diperbadankan bernama PETRONAS ditubuhkan. Ada meterai syarikat. Ada status kekal (tak boleh dibubarkan melainkan Parlimen lulus). Seksyen 4(3): "The authorised capital of PETRONAS shall be one hundred million ringgit divided into one thousand shares of one hundred thousand ringgit each..." Modal asas: RM100 juta, 1000 saham, RM100,000 setiap satu. Siapa yang pegang semua 1000 saham tu? Seksyen 4 tak kata. Tapi pegangannya ada dalam Akta Syarikat 1965 — dan jawapannya: MoF Inc. (Fitch Ratings, PETRONAS Credit Profile, 2025). MoF Inc ialah entiti milik penuh Menteri Kewangan (Incorporated). Maknanya — siapa punya PETRONAS? Menteri Kewangan. Dan siapa Menteri Kewangan sekarang? Perdana Menteri. Anwar Ibrahim. Hang nampak dah tak? PM buat akta yang tubuhkan syarikat yang 100% milik PM sendiri (melalui MoF Inc.). Lepas tu PM cakap "kita kena bincang dengan PETRONAS." Bincang dengan siapa? Bincang dengan cermin laa. ### Seksyen 6 — Kuasa Eksklusif PETRONAS Ini seksyen paling penting. Seksyen 6(1): "The whole of the petroleum, whether on the surface or underground, in or beneath the territorial waters, the continental shelf, or any land, river, lake or other body of water in Malaysia shall be vested in PETRONAS..." Plain BM: semua petroleum — atas tanah, bawah tanah, dalam laut, dalam sungai, dalam tasik — vesting dalam PETRONAS. "Vested" tu perkataan paling berat dalam undang-undang Inggeris. Bukan "kawalan." Bukan "kuasa untuk uruskan." Vested in bermakna hak milik penuh. Maknanya: setiap titis minyak dalam bumi Malaysia — termasuk dalam perut Sarawak, Sabah, Terengganu, Kelantan — secara statut, menjadi milik PETRONAS. Bukan milik tanah. Bukan milik negeri. Sebab tu Sarawak marah. Sebab Perlembagaan Persekutuan (Senarai Negeri) kata minyak dalam bumi Sarawak hak Sarawak. PDA 1974 kata minyak dalam bumi Malaysia hak PETRONAS. Dua undang-undang. Dua cakap berbeza. Siapa menang? 52 tahun, PETRONAS menang. Sebab PETRONAS yang ada duit, peguam, dan kerajaan persekutuan di belakangnya. Sekarang Sarawak bawa ke mahkamah. Sarawak kata: PDA 1974 tak boleh override Perlembagaan. Perlembagaan ialah undang-undang tertinggi. ### Seksyen 7 — Kuasa Delegate: Kepada Siapa? Seksyen 7: "PETRONAS may, with the approval in writing of the Minister, delegate any of its powers or functions under this Act to any person or body of persons..." Plain BM: PETRONAS boleh serah mana-mana kuasanya kepada orang lain — tapi kena dapat kelulusan Menteri (Maksudnya Menteri di Jabatan Perdana Menteri yang menjaga petroleum). Maknanya — kalau Sarawak nak dapat apa-apa kuasa petroleum, ia bukan hak Sarawak. Ia budi baik Menteri. Menteri bagi, PETRONAS delegate. Menteri tak bagi, tak ada apa-apa. Sekarang hang nampak yang lebih penting: tidak ada satu perkataan dalam PDA 1974 tentang "negeri". Tidak ada satu fasal yang bagi negeri hak. Tidak ada satu mekanisme yang wajib PETRONAS delegate kepada syarikat negeri. Petros? Tak disebut langsung. Tak wujud dalam imaginasi penggubal 1974. Tapi inilah kunci: seksyen 7 bagi Menteri kuasa mutlak untuk delegate kepada sesiapa. Kuasa mutlak tu boleh digunakan untuk delegate kepada Petros. Tapi tak wajib. Sarawak kata: hak delegate bukan budi bicara — ia obligation. Sebab dalam MA63, negeri ada hak eksklusif atas petroleum. PETRONAS delegate tu, just administrative convenience, bukan hak prerogatif. Hang nampak tak? Perkara yang sama nampak dari dua sudut berbeza. Satu cakap hak. Satu cakap budi bicara. ### Seksyen 8 — Royalti 5%? Tak Ada Dalam Akta! Ini seksyen yang orang selalu salah faham. Seksyen 8: "There shall be paid to the State Authority in respect of any petroleum obtained from the State a payment by way of royalty at such rate as may be determined by the Minister..." Plain BM: pembayaran royalty akan dibuat kepada State Authority, pada kadar yang ditentukan oleh Menteri. Makcik ulang: akta tak sebut 5%. Akta tak sebut 20%. Akta cuma sebut "kadar yang ditentukan oleh Menteri." 5% tu amalan. Bukan statut. Menteri boleh tukar. Menteri boleh naikkan. Menteri boleh turunkan. Menteri boleh hapuskan kalau dia nak. Sebab tu Sarawak marah. 52 tahun, 5% tu dijadikan macam benda yang tertulis dalam batu. Padahal tak. Ia decision of the executive. Tinggal suka Menteri je. Dan sebab tu, apabila Sarawak usulkan naik 20% dalam DUN 2024, PETRONAS boleh cakap "kena runding semula" — sebab memang tiada formula statut. Yang ada hanya "atas budi bicara Menteri." Hang nampak tak yang 5% tu bukan hak Sarawak? 5% tu amalan kerajaan pusat bagi. Ia boleh ditarik balik. ### Seksyen 10 — Offences & Penalties Seksyen 10 dan seterusnya tentukan apa jadi kalau sesiorang explore petroleum tanpa kebenaran PETRONAS. Hukuman: denda sehingga RM1 juta, atau penjara sehingga 5 tahun, atau kedua-duanya. Maknanya: siapa yang kawal selia kesalahan? PETRONAS. Bukan kerajaan negeri. Bukan polis. Bukan mahkamah negeri. PETRONAS — syarikat yang 100% milik MoF Inc. — yang jadi prospek. Sarawak kata: ini rampasan kuasa perundangan. Perlembagaan bagi kuasa menggubal undang-undang jenayah kepada Parlimen, tapi kuasa mendakwa petroleum di bawah satu syarikat persendirian — itu gila. Makcik tambah satu lapisan: PETRONAS bukan badan berkanun. Ia syarikat Sdn Bhd. Macam Tesco, macam Genting. Ia tak ditubuhkan oleh Perkara 77 Perlembagaan. Ia ditubuhkan oleh Akta Parlimen macam Shell ditubuhkan di London. Tapi tak macam Shell — PETRONAS ada hak monopoly yang dikuatkuasakan oleh undang-undang jenayah. Bila hang fikir begitu, hang nampak yang lebih besar: satu syarikat persendirian yang ada hak untuk mendakwa orang macam polis. Itu bukan petroleum company. Itu negara dalam negara. ## 4. KESAN — 52 TAHUN MACAM NI MENGENAKAN KEPADA SIAPA Makcik kira satu-satu. Sarawak: - Dapat 5% royalti — tapi 5% ni bukan statut, amalan Menteri sahaja. - Tiada siapa audit yang adil. Audit dilakukan oleh Jabatan Audit Negara, tapi petroleum accounting masih lagi opaque — banyak pembayaran dibuat melalui Petroleum Trust Fund yang lapisannya kompleks. - Perak Petroleum Ltd (1966) — syarikat yang Sarawak tubuhkan sendiri sebelum PDA 1974 — disuntik mati tanpa compensation. - Dewan Undangan Negeri 2024 — usul naik royalti kepada 20% melalui. PETRONAS tak hormati. Kerajaan pusat tak juga. - 2026 — Petros (yang ditubuh 2017) jadi syarikat pertama yang challenge constitutionaliti PDA 1974 di mahkamah. PETRONAS: - Tumbuh jadi syarikat minyak ke-50 terbesar di dunia. Nilai enterprise hampir RM600 bilion. - Dividen yang dibayar kepada MoF Inc — rekod RM50 bilion (2022), jatuh RM32 bilion (2024) (PETRONAS Annual Report 2025). - Pengerang Integrated Complex (PIC) — projek mega US$27 bilion (~RM127 bilion), 69% overrun dari bajet asal US$16 bilion (The Edge, 2024). - Saudi Aramco keluar dari joint venture pada 2020. PETRONAS ambil alih penuh. Segmen downstream rugi RM15.2 bilion (2024). - Perampingan: ~5,000 pekerja (~10% workforce) kena keluar Jun 2025. Hiring freeze sampai Disember 2026 (Bloomberg, 5 Jun 2025). - CEO Tan Sri Tengku Muhammad Taufik lanjutan kontrak tiga kali: Julai 2023, 2025, Ogos 2026 (Bloomberg, 8 Ogos 2026). Rakyat Malaysia secara keseluruhan: - Subsidi Tenaga Nasional dan subsidi diesel yang ditanggung kerajaan persekutuan — sebab petroleum "negara" hanya sebahagiannya diagih kepada rakyat melalui mekanisme subsidi. - Malaysia jadi negara pengimport bersih minyak mentah sejak 2024. Pengeluaran domestik ~571,000-604,000 tong/hari. Penggunaan ~700,000 tong/hari (EIA, 2024). Makcik tanya: 52 tahun, PETRONAS jadi ATM kerajaan. Sarawak dapat 5%. Kita import minyak dari Arab. Adil ke ni? ## 5. SOALAN YANG MAKCIK TANYA PASAL PDA 1974 Makcik rasa ada lima soalan yang hang kena faham sebelum judge sendiri. Soalan 1: Kenapa 1974, bukan 1963? 1963 — Malaysia ditubuhkan. MA63 ditandatangani. Hak petroleum Sarawak jelas dalam Perlembagaan. Tujuh tahun pertama, hak tu kekal dengan Sarawak — malah sebelum itu, Sarawak dah ada syarikat sendiri (Perak Petroleum Ltd, 1966). Kenapa tiba-tiba 1974 baru akta digubal? Jawapan yang orang selalu bagi: konsolidasi nasional, ekonomi bersepadu. Tapi jawapan yang lebih jujur: 1974 ialah masa paling lemah untuk negeri-negeri. Darurat, Parlimen kosong, suara Sarawak paling perlahan sampai ke KL. Soalan 2: Kenapa emergency? PDA 1974 digubal darurat. Parlimen digantung. Speaker takde. Tidak ada debate terbuka. Tidak ada jawatankuasa pilihan khas. Tidak ada stakeholder consultation. Akta yang paling penting untuk sumber asli Malaysia — digubal dalam Parlimen yang paling senyap. Macam nak kahwin senyap-senyap — kalau hang kahwin dengan senyap, satu hari anak hang tanya "bila parent kawin?" hang tak boleh jawab dengan confident. Sebab masa tu keadaan memang takde macam-macam. Soalan 3: Kenapa Sarawak tak consulted? Sebab Parlimen darurat takkan jemput negeri-negeri. Speaker federal pun takde kuasa untuk panggil Chief Minister Sarawak. Sarawak hanya ada 16 MP di Parlimen masa tu — suara yang perlahan, tak cukup untuk bantah. Tapi tunggu. Sarawak ialah rakan kongsi MA63 — bukan anak Sabah/Terengganu yang boleh dipanggil bila-bila. MA63 ada rights of consultation untuk perkara yang menyentuh hak negeri. Konsultasi itu tidak berlaku. Soalan 4: Kenapa 5%? 5% tu bukan statut. Ia amalan. Asalnya 5% dipilih sebab kerajaan federal rasa cukup untuk cover cost kerajaan negeri. Tapi 52 tahun, kos naik, subsidi naik, royalti kekal. 5% tu jadi macam upah penjaga pintu — cukup untuk senyap, tak cukup untuk kaya. Soalan 5: Kenapa tak audit? Audit Negara ada periksa PETRONAS. Tapi petroleum revenue yang diagih melalui Petroleum Trust Fund (Sarawak) dan Federal Consolidated Fund (persekutuan) — ada dua laluan berasingan. Yang sampai kepada Sarawak, auditnya oleh Jabatan Audit Negara Sarawak (lapor kepada DUN), tapi methodology dan scope dia berbeza dengan audit PETRONAS. Makcik ulang: audit ada, tapi audit macam mana tu persoalannya. Audit "ada" bukan audit "adil." ## 6. APA KATA PIHAK LAIN Sarawak (GPS + Petros): - PDA 1974 inconsistent dengan MA63 dan Perlembagaan Persekutuan (Senarai Negeri). - Petroleum ialah hak Sarawak — petroleum revenue mesti diagih secara adil. - Petros ditubuhkan sebab tiada mekanisme lain untuk Sarawak maintain kawalan ke atas sumber sendiri. - Minta formula royalti yang reflect real value — usulkan 20% (DUN 2024). - Position mahkamah: minta declaration yang PDA 1974 + PDA 1976 unconstitutional. Petros: - Sebagai syarikat minyak negeri, Petros ialah manifestasi MA63 dalam praktikal. - Position: petroleum development regulation under MA63 belongs to state authority + Petros, not PETRONAS alone. - Petros sudah mula aktif dalam upstream Sarawak — kontrak dengan Operator seperti Petronas Carigali, Shell, Mubadala, etc. Kerajaan Persekutuan (PM + MoF + Attorney General): - PDA 1974 ialah undang-undang sah Parlimen — tak boleh dicabar oleh negeri. - MA63 sudah selesai melalui rundingan 18 Perkara MA63 (2023-2024). - Royalti 5% (atau apa-apa kadar) ialah discretion Menteri, bukan hak negeri. - Settlement: RM1.5 bilion geran khas + komitmen rundingan berterusan. Makcik ulang: kedua-dua pihak confident masing-masing. Sebab tu mahkamah. ## 7. APA RISIKO KALAU PDA 1974 DI-ISYTIHAR UNCONSTITUTIONAL Sekarang bahagian paling teknikal. Mari Makcik explain perlahan-lahan. Kalau hakim buat declaration yang PDA 1974 unconstitutional, beberapa benda berlaku: - Seluruh petroleum regime Malaysia collapses — seketika. Apa-apa lesen yang PETRONAS beri dari 1974 boleh dicabar. Setiap kontrak JV boleh dituntut. Ini bukan exaggeration — ini logik undang-undang. - PETRONAS valuation impact. PETRONAS ada bonds US$ denominasi ~USD 30 bilion. Agencies rating (Moody's, S&P, Fitch) mungkin turunkan rating sebab eksposure eksklusifnya dicabar. Cost of capital naik. - Federal revenue. Dividen PETRONAS yang pergi kepada MoF Inc — RM32 bilion (2024) — berkurangan. Federal budget deficit 2025 (~4% KDNK) jadi lagi besar. - Foreign investor confidence. JV partners (Shell, ExxonMobil, Mubadala, TotalEnergies) mungkin pause kerja mereka sehingga clarification. - Sovereignty issue. Seluruh framework Petroleum Act 1984, Petroleum (Income Tax) Act 1967, dan regs lain bergantung pada PDA 1974. Rebuild the entire regime from zero. Makcik ulang: risiko sangat besar. Sebab tu semua orang takut. Sebab tu semua orang takut nak bawa ni ke mahkamah. Sebab tu semua orang takut nak bagitahu yang PDA 1974 mungkin tak valid. Tapi Sarawak dah bawa. Dan hakim lima orang dah luluskan justisiability (Julai 2025). Makcik ulang: lima hakim dah kata ni boleh diteruskan. Bukan main-main. Sekarang semua orang tengah tunggu. Keputusan mungkin lewat 2026. Mungkin 2027. Tapi ia akan datang. ## 8. BAGAIMANA PENYELESAIAN MUNGKIN BERLAKU Ada empat kemungkinan jalan keluar. - Settle politik (Formula Baru). Kerajaan pusat dan Sarawak capai formula royalti — mungkin 10%, mungkin 15%, mungkin "2P" (production payment + profit share). RM1.5B geran khas jadi interim menuju settlement penuh. Risiko rendah. Tiada siapa mengaku salah. PDA 1974 masih hidup. - Constitutional amendment. Senarai Negeri dipinda untuk eksplisit bagi hak petroleum development kepada negeri. Susah — perlu 2/3 Parlimen + majoriti DUN setiap negeri. Hampir mustahil sekarang. - Court settlement. Sebelum keputusan, dua-dua pihak bersetuju untuk settle. Mungkin mediated by orang ketiga. Mungkin dengan trade-off: Sarawak akui PETRONAS dalam persekutuan, persekutuan bagi Sarawak formula yang lebih besar. - Court decision full. Hakim buat keputusan muktamad. Semua orang kalah atau semua orang kena ikut. Risiko tinggi. Volatility tinggi. Tapi final. Makcik rasa kemungkinan paling tinggi ialah (1) — settle politik. Sebab Anwar tak nak risiko (4). Sebab GPS tak nak hilang sokongan politik. Sebab PETRONAS tak nak risiko valuation. Semua orang ada sebab nak settle senyap. Tapi "settle senyap" tu yang paling susah. Sebab tiap kali Anwar pergi Sarawak, ada sidang media, ada mikrofon, ada keraguan. ## 9. META — APA MAKCIK TAK NAMPAK LAGI Makcik nak tunjuk satu benda yang hang mungkin tak nampak. Setiap kali pasal petroleum, semua orang bercakap pasal Sarawak vs PETRONAS. Tapi yang hang tak nampak ialah struktur federal-state dalam Perlembagaan Malaysia yang complicated. Senarnya: - Senarai Persekutuan (List I): Hal ehwal luaran, pertahanan, kewangan persekutuan. - Senarai Negeri (List II): Tanah, hutan, mineral oil, gas asli — hak eksklusif negeri. - Senarai Bersama (List III): Yang mana Parlimen boleh buat undang-undang tapi negeri boleh ikut. PDA 1974 ialah rekayasa untuk pindahkan petroleum dari List II ke List I — secara senyap, masa darurat, melalui satu seksyen: "vested in PETRONAS." Takde pindaan Perlembagaan. Takde referendum. Satu seksyen dalam satu akta. Tukar hak milik sumber asli semua negeri tanpa tukar Perlembagaan. Sarawak marah sebab ini bukan sekadar soal duit. Ini soal siapa yang benar-benar berdaulat atas bumi Sarawak. Kalau PDA 1974 boleh ambil petroleum tanpa pindaan Perlembagaan, esok boleh ambil air. Esok boleh ambil hutan. Esok boleh ambil apa-apa lagi. Hang nampak tak? Petroleum cuma permulaan. Kalau PDA 1974 withstand — Malaysia ialah negara persekutuan namanya sahaja. Kalau PDA 1974 collapse — MA63 betul-betul bermakna. ## 10. PENUTUP — MAKCIK HABIS BACA. ESOK MAKCIK NAK TANYA PMX Makcik habiskan artikel ni dengan satu ayat untuk hang. Makcik baca Batang Tubuh. Seksyen 2. Seksyen 4. Seksyen 6. Seksyen 7. Seksyen 8. Seksyen 10. Tak sampai 10 muka surat. Tapi setiap muka surat tu berisi satu rampasan. Rampasan senyap. Rampasan zaman darurat. Rampasan yang ditutup dengan nama "PETRONAS" supaya nampak macam pembangunan, bukan rampasan. 52 tahun. Sarawak bangun tidur hari pertama setiap tahun dengan soalan yang sama: "berapa petroleum revenue Sarawak dapat tahun ni?" 52 tahun jawapannya: "5%." 52 tahun yang sama. Sekarang Sarawak dah bangun dengan soalan lain: "5% tu hak ke, amalan ke?" Kalau hak — macam mana boleh ubah tanpa pindaan Perlembagaan? Kalau amalan — macam mana boleh dijadikan macam hak selama 52 tahun? Makcik habiskan dengan satu soalan untuk PMX. Encik Anwar. Encik pegang PM + MoF. Encik bercakap pasal petroleum setiap hari. Encik pergi Kuching, cakap "takde masalah yang tak boleh selesaikan." Encik bagi RM1.5B geran khas. Tapi satu soalan sahaja: **strong** Kalau PDA 1974 tu adil — macam mana 5% tu bukan statut? Kalau MA63 tu sudah selesai — macam mana petroleum masih dalam mahkamah? Kalau Sarawak sudah berpuas hati — macam mana Petros fail di Federal Court? Encik cakap "kita kena bekerja sebagai pasukan." Tapi yang duduk dalam pasukan tu bukan semua orang yang minyak dia. Yang duduk cuma satu pihak — pihak yang pegang PDA 1974, pegang PETRONAS, pegang MoF Inc. Makcik nak tanya satu benda lagi: kalau esok hakim kata PDA 1974 unconstitutional — encik akui ke? Atau encik cari jalan untuk round-up dengan perundangan baru? Makcik habiskan artikel ni. Batang Tubuh dah dibaca. Sejarah dah difahamkan. Risiko dah dikira. Penyelesaian dah digariskan. Yang tinggal ialah satu soalan ringkas: Hang sanggup baca Batang Tubuh. Tapi hang sanggup tak nak tanya apa-apa pasal Batang Tubuh tu? Sebab kalau hang tak tanya — hang biarkan 5% kekal. Hang biarkan darurat 1974 kekal. Hang biarkan anak hang, cucu hang, cicit hang, hidup dengan formula yang hang tak pernah baca. Makcik habiskan baca. Esok Makcik nak tanya PMX. Lepas tu Makcik nak minum kopi o panas lagi satu. Makcik habis cerita. Esok, Batang Tubuh yang bercerita balik. — MakcikGPT, 17 September 2026 🍵 (Slot 1 of 7-Day Cycle, susulan artikel "Bang Non Pergi Kuching") #PDA1974 #BatangTubuh #Sarawak #Petros #PETRONAS #MA63 #Anwar #MoFInc #Royalti5Persen #Perlembagaan #FederalCourt #MakcikGPT #Darurat1974 Nota editorial — apa yang Makcik verify dan apa yang belum - Verified (Seksyen teks): seksyen 2 (tafsiran petroleum), 4(1)+(3) (penubuhan + modal PETRONAS), 6(1) (vesting), 7 (delegate), 8 (royalti at Minister's rate), 10 (offences & penalties) — petikan bahasa Inggeris daripada teks rasmi PDA 1974 (Akta 144). Terjemahan BM oleh penulis; bukan terjemahan rasmi. - Verified (Konteks): PETRONAS 100% MoF Inc (Fitch Ratings); Petros ditubuh 8 Dis 2017 (SSM); PETRONAS fail Federal Court 12 Jan 2026 (Reuters); Sarawak counter-claim constitutionality (SCMP 24 Feb 2026); Federal Court 5-hakim luluskan justisiability Julai 2025; RM1.5B geran khas 16 Sept 2026 (Straits Times); PDA 1974 digubal darurat Parlimen 1974 (Persatuan Sejarah Malaysia); MA63 mineral oil/gas dalam Senarai Negeri (Federal Constitution, Ninth Schedule, List II). - Verified (Angka kewangan): Dividen PETRONAS RM50B (2022) → RM32B (2024); Pengerang US$27B cost overrun (The Edge 2024); downstream loss RM15.2B (2024); retrenchment ~5,000 pekerja Jun 2025 (Bloomberg 5 Jun 2025); CEO Taufik lanjutan 3x (Bloomberg 8 Ogos 2026); Malaysia net importer status (EIA 2024). - Paraphrase (bukan petikan tepat): Setiap persembahan "kata pihak lain" ialah paraphrase general position, bukan petikan verbatim. Sarawak position: dari statement media GPS dan Petros + SCMP reporting. Petros position: dari press release 2017-2024 + Laporan Tahunan. Kerajaan Persekutuan position: dari statement MoF + parlimen + reporting media. - Tidak ada nama individu ditambah: Artikel ini tidak menambah atau memparaphrase kenyataan mana-mana individu selain (i) Anwar Ibrahim — yang petikan "There is no reason why this cannot be resolved" dan bayangan "hampir siap"/"finalise" telahpun disahkan dalam artikel Slot 0 (bang-non-pergi-kuching). - MARUAH review status: Setiap claim_register entry ditanda 'approved' di mana ianya menyentuh pihak yang disebutkan; analisis interpretif (INT) ditanda 'not_applicable' untuk maruah.